Wat willen we bereiken?
Als gemeente streven wij ernaar om de impact van de risico’s te minimaliseren. Dit betekent dat we een weerstandsvermogen nastreven dat op z’n minst voldoende is. Hiervoor houden we een factor aan tussen de 1,0 en 1,4 (“voldoende” volgens de nota risicomanagement, weerstandsvermogen en kengetallen) ten opzichte van het benodigde weerstandsvermogen.
Wat gaan we daarvoor doen?
De nu voorliggende jaarrekening 2025 baseren we op de actualisatie van risico’s, opgenomen in de programmabegroting 2025. Dit op basis van de uitgangspunten van de nota risicomanagement, weerstandsvermogen en kengetallen die is vastgesteld in de raad van december 2023.
Hieronder lichten we dit toe met een opsomming van de onderwerpen en vervolgens per onderwerp een uitgebreide toelichting:
- Actualisatie van risico’s opgenomen in de programmabegroting 2025
- Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s
Actualisatie van risico's opgenomen in de programmabegroting 2025
Om de risico's van Gemeente de Fryske Marren in kaart te brengen is in samenwerking met de teams een risicoprofiel opgesteld. In het onderstaande overzicht wordt echter alleen het aantal risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit met een maximum van 20.
bedrag x € 1.000 | |||||
Belangrijkste financiële risico's | |||||
Risico-nummer | Risico | Kans | Maximaal financieel gevolg | Invloed | Beheersmaatregelen |
|---|---|---|---|---|---|
R140 | Open einde regelingen Sociaal Domein, het gebruik valt hoger uit dan gebudgetteerd. | 70% | € 3.000.000 | 16.21% | Betere monitoring (eigen organisatie en landelijke ontwikkelingen) |
R98 | Elektriciteitsnetwerk, tekort aan transportcapaciteit voor verbruik en teruglevering. Aansluitingen duren lang. Tot nu toe goed in te plannen, maar ook voorstelbaar dat we jaren moeten wachten tot iets bouwrijp gemaakt kan worden. | 70% | € 1.500.000 | 8.12% | Tijdig aanmelden van nieuwe plannen bij netbeheerder. En er is een actieplan met 11 maatregelen opgesteld om het net in Friesland te ontlasten. |
R112 | Toename demonstraties, spanningen en opstoten/rellen. Polarisatie van de maatschappij. Extra kosten t.b.v. handhaving en escalaties. | 75% | € 1.000.000 | 5.82% | Tijdelijke beheersmaatregel is beroep op tijdelijke handhavers en compensatieregelingen vanuit het rijk. Bij pieken specifiek extra inhuren. Daar waar noodzakelijk is het inzetten van cameratoezicht van bestuur en/of het inzetten van particuliere beveiliging. |
R134 | Sportbedrijf de Fryske Marren. Hoger huursom drukt zwaar op de exploitatie. | 90% | € 800.000 | 5.59% | Er loopt een extern onderzoek naar de beheersbaarheid. |
R104 | Rampen en crisis (GRIP 4). Onvoorspelbaarheid van de gebeurtenis. Naast een mogelijk (nieuwe) pandemie, neemt ook het risico op een landelijk of regionale crisis toe. Denk aan oorlog, klimaatverandering, extreem weer. | 20% | € 3.500.000 | 5.40% | Afronden van het crisisplan. Opleiden en trainen van betrokken crisismedewerkers. De crisisorganisatie is volledig ge-update en wordt structureel onderhouden. Dit zijn risico beperkende maatregelen, preventief kan dit niet beheerst worden. |
R143 | Meerjarige majeure projecten. Door langere looptijd hogere lasten, wijzigingen plannen, onvoorzien. | 90% | € 750.000 | 5.26% | Continue monitoring en indien nodig bijstellen. |
R113 | Uitvoeringsprogramma woningbouw. Infrastructurele ingrepen door externe partijen. Onvoldoende capaciteit. | 50% | € 1.000.000 | 3.91% | Inhuur van externen. Vinger aan de pols houden, regie houden/monitoren van de woningbouw door middel van dashboard. Meer plannen dan het uiteindelijke doel. |
R148 | Algemene uitkering. Het gemeentefonds is erg onvoorspelbaar en mogelijke effecten zijn niet goed te monitoren. Ervaring is zowel grote positieve als grote negatieve effecten. | 50% | € 1.000.000 | 3.90% | Meerdere keren per jaar monitoren bij de circulaires. 5 jaar vooruit kijken. Beleid (nieuw) hierop aanpassen. |
R135 | Extreme inflatie. Stijgende prijzen, vertraging projecten. Investeringskredieten worden niet automatisch verhoogd met een prijscompensatie. | 50% | € 1.000.000 | 3.87% | Bij stijgende prijzen door het uitstellen van grote projecten hebben we de mogelijkheid om bij de P&C producten extra budget aan te vragen. |
R139 | Stikstof (PFAS). Ontwikkeling nieuw warmtenet | 75% | € 500.000 | 2.92% | Informatie ophalen bij externe partijen. Kennis en deskundigheid in huis halen. |
R136 | Krappe arbeidsmarkt. Extra kosten door inhuur, uitstel van projecten, kennisverlies, continuïteit van de bedrijfsvoering. | 50% | € 750.000 | 2.91% | Actualiseren strategische personeelsplanning, specifiek inhuren. |
R122 | Uitstellen investeringen onderwijshuisvesting. Extra kosten grotere investeringen, stijgende bouwprijzen en indexatie, juridische aansprakelijkheid. | 90% | € 300.000 | 2.10% | Vastgestelde uitvoeringsplan IHP en uitvoeringsporgramma IHP. Binnen het uitvoeringsprogramma schuiven met projecten.. |
R130 | Inbraak IT-systemen. Systemen of data niet beschikbaar | 50% | € 500.000 | 1.95% | Periodiek actualiseren actieplan informatieveiligheid. Nulmeting uitvoeren voor BIO-cyclus. |
R142 | BTW compensatiefonds. Hoge fluctuaties in de aanspraak op compensatiefonds. Risico ook bij verandering toezichtskader Provincie. | 50% | € 500.000 | 1.94% | Meerdere momenten per jaar bijstellen (circulaires) |
R115 | Verzakking wegen, bermen en kunstwerken door onvoldoende capaciteit en klimaatverandering. Verminderde veiligheid en extra kosten reparatie. | 75% | € 300.000 | 1.76% | Onderhoud prioriteren op kwaliteitsniveau, grondwaterstanden monitoren. |
R132 | Toename ziektes en plagen in groen en water. Flora en fauna uit balans, toename onderzoek en werkzaamheden en extra kosten aan bedtrijding, reputatieschade. | 60% | € 350.000 | 1.64% | Verhogen van de bio-diversiteit: zorgen voor meer insecten die natuurlijke bestrijding leveren. Strategische communicatie met inwoners. Werkzaamheden verrichten om soorten uit het water te halen, actualiseren van beheerplan. |
R138 | Klimaatverandering en extreme wateroverlast. Overstromingen, laag grondwaterpeil, letselschade en schade aan gebouwen. Ongevallen door extra schade naast normale verzakking of schade aan wegen, bermen en kunstwerken. | 70% | € 300.000 | 1.64% | Bermen aanvullen, herstellen straatwerk, Frezen/schuren wortelopdruk in asfalt/wegen, Verzakkingen asfalteren bakfrezen, toepassen van verkeersmaatregelen. |
R105 | Rampen en crisis (GRIP 3) (gemeentegrens overschrijdend). Onvoorspelbaarheid van de gebeurtenis. | 10% | € 2.000.000 | 1.57% | Actualiseren van het crisisplan. Dit is nu onderhanden. Opleiden en trainen van betrokken crisismedewerkers (van GRIP 1 tot en met GRIP 4). De crisisorganisatie is volledig ge-update en wordt structureel onderhouden. |
R88 | Onvoldoende kavels verkopen (woningbouw). Geen vraag uit de markt. | 10% | € 2.000.000 | 1.53% | De uitvoering van het uitvoeringsagenda volkshuisvestingprogramma De Fryske Marren 2024-2028. Slim programmeren. |
R40 | Verstoorde dienstverlening. Systemen of data (deels) niet beschikbaar door onbevoegde toegang | 25% | € 750.000 | 1.45% | In de organisatie structureel bewustwording creëren met behulp van software. Nieuwe medewerkers ontvangen bij indiensttreding een basiscursus informatiebeveiliging en privacy. Inzetten van detectie en response software. Leveranciers structureel beoordelen. Periodiek actualiseren van Actieplan Informatieveiligheid. Daarnaast de BIO-actielijst met beheersmaatregelen actueel houden en laten vaststellen door de Directie. Rapporteren over de voortgang aan de Directie gaat conform de P&C cyclus. |
Onder de kolom invloed wordt verstaan: de invloed van het risico op het benodigde weerstandsvermogen.
Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Onderstaande figuur en de bijhorende tabel tonen de resultaten van de risicosimulatie.
Uit de grafiek en de bijbehorende tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van afgerond € 8.800.000 (benodigde weerstandscapaciteit).
Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages | |
Percentage | Bedrag |
|---|---|
5% | € 3.721.158 |
10% | € 4.216.087 |
15% | € 4.572.145 |
20% | € 4.870.034 |
25% | € 5.135.694 |
30% | € 5.382.041 |
35% | € 5.625.029 |
40% | € 5.858.936 |
45% | € 6.089.872 |
50% | € 6.317.469 |
55% | € 6.547.966 |
60% | € 6.784.279 |
65% | € 7.033.351 |
70% | € 7.302.204 |
75% | € 7.595.682 |
80% | € 7.919.319 |
85% | € 8.309.417 |
90% | € 8.814.753 |
95% | € 9.588.482 |
Nieuwe ontwikkelingen
Het is belangrijk om ook nieuwe risico’s in beeld te brengen. Daarom houden we scherp alle nieuwe ontwikkelingen in de gaten. Hieronder een overzicht van wat er in 2026 speelt.
Wethouderspensioenen
Met ingang van 2027 wordt het nieuwe pensioenstelsel van kracht. In eerste instantie is de APPA hierbuiten gelaten. De verwachting is nu dat deze pensioenen met ingang van 2028 alsnog over gaan naar het nieuwe stelsel. Dat betekent dat de pensioenen van onze (oud-)wethouders overgedragen worden naar een pensioenfonds. Bij deze overgang moet een kapitaal overgeheveld worden. Onze voorziening was up-to-date en 100% kostendekkend conform de BBV. Echter wij moeten overdragen tegen de op dat moment geldende dekkingsgraad van het APB. Die dekkingsgraad is per 31 december 2025 123,5%. Wij hebben daarom dit jaar een forse extra storting gedaan in de voorziening om op de benodigde dekkingsgraad te komen. Het risico is hiermee kleiner geworden. De dekkingsgraad kan echter nog wijzigen voor de datum van overdracht.