Financiële structuur
Wat hebben we bereikt?
380KV Hoogspanningsnet Vierverlaten-Ens
In heel Nederland is er sprake van netcongestie. Om deze congestie te beperken wordt er door Tennet een nieuw hoogspanningstracé gerealiseerd tussen Ens en Vierverlaten. Bij de keuze van het tracé wordt er gekeken naar bestaande infrastructuur, zoals snelwegen en bestaande hoogspanningstracés.
De Fryske Marren is de afgelopen periode zowel ambtelijk als bestuurlijk betrokken geweest bij dit traject, waarbij ze zich heeft ingezet voor het belang van haar inwoners en bedrijven.
Samen met de Friese gemeenten is gewerkt aan een regio-advies t.a.v. het meest gewenste tracé voor de 380 kV hoogspanningsverbinding. Hierbij konden de gemeenten geen overeenstemming bereiken, waardoor de provincie Fryslân de regie over heeft genomen. Het regioadvies voor de 380 kV-verbinding, opgesteld door de provincies Fryslân, Groningen, Overijssel en Flevoland is inmiddels gedeeld met het ministerie van KGG. Het definitieve advies is voor de gemeente De Fryske Marren in overeenstemming met de zienswijze van de Raad uit 2019. Het Rijk zal naar verwachting aan het einde van het eerste kwartaal van 2026 de ontwerp-voorkeursbeslissing voor het tracé van de nieuwe 380 kV-verbinding vaststellen. De ontwerpbeslissing wordt dan, samen met de integrale effectenanalyse, gedurende zes weken ter inzage gelegd. Een zienswijze van De Fryske Marren hierop, wordt in deze periode ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.
Netcongestie
Het probleem van netcapaciteit speelt niet alleen op nationaal niveau voor het hoogspanningsnet, maar ook op lokaal niveau. Om de belangen van inwoners en bedrijven uit de gemeente optimaal te bedienen, vindt er vanuit De Fryske Marren daarom zowel ambtelijk als bestuurlijk frequent overleg met netbeheerder Liander plaats.
Ook is de afgelopen periode met Liander gewerkt aan het inzetten op een buurtgerichte aanpak. Met deze aanpak wordt het opschalen van de werkzaamheden in het kader van het stroomnet van Liander meer voorspelbaar en efficiënt. De Samenwerkingsovereenkomst Buurtgerichte aanpak tussen De Fryske Marren en Liander wordt in maart 2026 ondertekend.
Uitbreidingsproject NuLelie Liander vertraagd
Het uitbreidingsproject Netuitbreiding Lelie ( NuLelie) van Liander is vertraagd. Dit betekent, dat structurele verzwaring van het middenspanningsnet later plaatsvindt dan voorzien. Liander werkt daarom binnen het ‘Actieplan Stroomnet Fryslân’ aan aanvullende maatregelen om de impact te beperken. In 2025 heeft Liander onder meer drie netuitbreidingen in bedrijf gesteld, negentien gebieden opgepakt binnen de gebiedsaanpak en circa 250 middenspanningsroutes continu gemonitord. Daarnaast zijn 113 flexcontracten met grootverbruikers afgesloten en is de aansluitwachtrij opgeschoond. Voor De Fryske Marren is dit extra relevant vanwege de aangekondigde congestie op ‘Onderstation Lemmer’, waar voor grootverbruikers transportschaarste geldt tot naar verwachting 2033. Regelmatige afstemming met Liander blijft zeker noodzakelijk ten behoeve van woningbouw en bedrijventerreinen.
Onderzoek energiesysteem De Ekers
De regioanalyse met Heerenveen bevestigt de hoge urgentie van netcongestie op het elektriciteitsnet rond het onderstation Oudehaske. In december 2025 startte een onderzoek op bedrijventerrein De Ekers (Joure) naar lokale, schaalbare oplossingen, om daarmee congestie-effecten te beperken en een aantrekkelijk vestigingsklimaat te behouden. Zo wordt er onder meer onderzocht of ondernemers duurzaam opgewekte energie onderling kunnen uitwisselen.
Context en achtergrond
Het klimaatakkoord stelt dat de gemeente in 2050 klimaatneutraal is. In 2021 en 2022 zijn het duurzaamheidsprogramma en de warmtevisie vastgesteld. Vanuit het vastgestelde beleid is de gemeente op provinciaal niveau betrokken bij de inrichting van het toekomstige energiesysteem.
Trends en ontwikkelingen
Op 10 december 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Energiewet. De nieuwe energiewet biedt meer mogelijkheden om problemen met het volle elektriciteitsnet aan te pakken, bijvoorbeeld door bestaande ruimte op het net slimmer en flexibeler te kunnen gebruiken (vraagrespons; congestiemanagement) en meer mogelijkheden te bieden voor gezamenlijk gebruik van een aansluiting (cable pooling). Daarnaast creëert de wet nieuwe mogelijkheden voor mensen en bedrijven om zelf actief te worden op de energiemarkt, bijvoorbeeld via energiegemeenschappen die de door leden geproduceerde elektriciteit verkopen en leveren.