Programma 4 Leefbaarheid en onderwijs

4.2 Voorzieningen

Dorpen en dorpshuizen
De ruim dertig verenigingen van plaatselijke belang zijn belangrijke gespreks- en samenwerkingspartners voor de gemeente. Om het goede contact met de besturen te behouden hebben we de afgelopen jaren een aantal nieuwe overlegvormen geïntroduceerd. De belangrijkste contactmomenten, bestaand en nieuw, zijn vastgelegd in de notitie Koarte Lyntsjes. Op basis van dit document hebben we samen met de verschillende besturen een werkwijze gekozen die het best bij het betreffende kern past.

2025 was het tweede jaar van Kolleezjetoer. Drie reguliere collegevergaderingen vonden plaats in respectievelijk Harich, Ouwsterhaule en Sintjohannesga. Na afloop was er ruimte voor een informeel programma waarbij het contact met de inwoners voorop stond.
De jaarbijeenkomst voor alle besturen van plaatselijk belangen en dorpshuizen vond dit jaar plaats op 18 november in het dorpshuis van Wijckel. De avond werd met precies 100 bestuursleden heel goed bezocht en ook zeer gewaardeerd. Tussen verschillende besturen zijn nieuwe en waardevolle contacten gelegd.

In het voorjaar zijn de plaatselijke belangen ondersteund met de jaarlijkse inwonersbijdrage. De besturen hebben de bijdrage naar eigen inzicht ingezet voor zaken die ten goede komen aan de leefbaarheid.

Eind mei is de uitvoering van de nieuwe subsidieregeling Activiteiten Dorps- en Buurthuizen succesvol afgerond. In 31 werkgebieden van plaatselijke belangen hebben we subsidie verstrekt. Zeventien keer aan de dorpshuisstichting en elf keer aan de vereniging van plaatselijk belang. In drie werkgebieden is de subsidie in goed overleg verdeeld tussen plaatselijk belang en het dorpshuis. Ook drie buurthuizen hebben subsidie ontvangen.

Inwonersinitiatieven
We hebben weer een zevental mooie initiatieven van dorpsbelangen en dorpshuizen met subsidie ondersteund. Zo ontving Follega een mooi bedrag voor het verduurzamen van het dorpshuis en zijn in Oosterzee, Oudega-Kolderwolde, Oudemirdum en Tjerkgaast de sport-, beweeg- en speelmogelijkheden vergroot.

Subsidieregeling AED
Verenigingen en maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk in De Fryske Marren kunnen sinds 2024 subsidie aanvragen voor de aanschaf, vervanging en onderhoud van een AED. Met deze subsidieregeling realiseren we in De Fryske Marren een dekkend en betrouwbaar AED-netwerk. In 2025 hebben we hier verder uitvoering aan gegeven en zijn er 2 nieuwe AED geplaatst, 12 AED vervangen en onderhoud gepleegd aan bestaande AED.

Brûsplak
Medio 2025 is besloten dat de Brede School Joure Zuid de voorkeurslocatie wordt voor het Brûsplak. Eind 2025 is het PVE herijkt en is de architectenselectie afgerond. In 2026 wordt hier verder vervolg aangegeven.

Beleidsplan Kunst Stroomt!
In 2025 is uitvoering gegeven aan het beleidsplan Kunst Stroomt! (2022-2028) , dat is opgebouwd rond vier ontwikkelingslijnen. Binnen deze ontwikkelingslijnen zijn diverse activiteiten en ontwikkelingen gerealiseerd ter versterking van cultuurparticipatie en het cultureel aanbod:

Ontwikkelingslijn 1: Cultuur voor het leven

• Door de inzet van de cultuurcoach educatie zijn er binnen het primair onderwijs diverse culturele projecten en trajecten gerealiseerd, waarmee circa 4.108 leerlingen zijn bereikt.
• Het culturele UIT-festival heeft voor de vierde keer plaatsgevonden in onze gemeente. Dit festival is ontstaan op initiatief van inwoners en brengt hen in contact met het culturele aanbod en stimuleert samenwerking tussen culturele partijen.

• Centrum voor de Kunsten It Toanhûs heeft in 2025 opnieuw het officiële kwaliteitscertificaat ontvangen van de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT).

• Onze musea hebben voor de derde keer deelgenomen aan de Open Museum Maand. In de maand november waren de musea gratis toegankelijk, waardoor ook inwoners met een kleine beurs kunst en cultuur konden ervaren.

Ontwikkelingslijn 2: De culturele pomp

• In totaal zijn 33 initiatieven gesubsidieerd voor het maken en programmeren van cultureel aanbod.
• Er zijn QR-codes geplaatst op de beeldenroute van de Famkes fan Kolderwolde.
• Het nieuwe herdenkingsmonument in Park Heremastate is geplaatst.
• Stichting Kunst en Keur is gestopt met haar werkzaamheden; als gemeente hebben wij hen bedankt voor hun jarenlange inzet.
• In het kader van Arcadia 2025 is de tentoonstelling REST in Mirns ondersteund.

Ontwikkelingslijn 3: Een gezonde basis voor en door cultuur

• Centrum voor de Kunsten It Toanhûs heeft G-dans opgezet. Dit is dansles die speciaal is ontwikkeld voor mensen met mentale en/of fysieke beperkingen, zodat ook zij actief kunnen deelnemen aan dansactiviteiten.
• Centrum voor de Kunsten It Toanhûs heeft het theateraanbod verder ontwikkeld. Hiermee groeit het culturele aanbod binnen onze gemeente en wordt cultuurparticipatie versterkt.
• Voor cultuureducatie is goed gebruikgemaakt van het Volwassenenfonds. Uit een impactmeting blijkt dat deelnemers zich beter voelen en meer sociale contacten onderhouden na deelname aan sport of cultuur via het Volwassenenfonds.

Ontwikkelingslijn 4: Erfgoed in de kern

• Stichting Erfgoed, Natuur en Landschap (ENL) organiseerde in de Jacobuskerk in Delfstrahuizen de feestelijke afsluiting van het cultureel herdenkingsjaar De Vergeten Watersnood van 1825. Kunstenaars en kinderen van tien basisscholen presenteerden gezamenlijk werk rond het thema Libje mei wetter, met aandacht voor de invloed van water op ons leven.
• Op de zolder van het raadhuis van Balk zijn tien authentieke zwaarden uit de 16e eeuw gevonden. Deze behoren tot de collectie van Museum Sloten en zijn vermoedelijk gebruikt door Friese strijders in de tijd van de Tachtigjarige Oorlog.
• Tijdens Open Monumentendag stond het thema ‘Erfgoed en Architectuur in De Fryske Marren – Gebouw(d) om te blijven’ centraal, waarbij circa twintig monumenten gratis te bezichtigen waren; in combinatie met de Culturele Uitdaging markeerde dit de start van het culturele seizoen.

Bibliotheek
In 2025 heeft Bibliotheek Mar en Fean uitvoering gegeven aan het beleidsplan Mear as boeken (2025-2028) , met een verdere versterking van leesbevordering, digitale ondersteuning en toegankelijkheid.

• Bibliotheek Mar en Fean ontving het officiële kwaliteitscertificaat van de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal (CBCT).
• In het kader van meertaligheid zijn tijdens de Boekenweek minibiebs geopend met boeken in het Pools, Turks, Oekraïens en andere talen.

Programma 1: De start van een leven lang leesplezier

• Het aantal De Bieb op School-locaties is verder toegenomen.
• Dankzij een rijksbijdrage kon de bibliotheek in Lemmer worden gerenoveerd. De vernieuwde bibliotheek opende begin 2025 en werd kort daarna genomineerd voor de titel Beste Bibliotheek van Nederland.

Programma 2: Digitaal weerbaar en gezond

• Voor digitale ondersteuning is de bibliotheek gestart met IDO-spreekuren. Inwoners weten de bibliotheek steeds beter te vinden voor hulp bij digitale vraagstukken.

Laaggeletterdheid/volwasseneneducatie

• We hebben uitvoering gegeven aan de aanpak van laaggeletterdheid door onder andere het educatie-aanbod, en het aanbod in de (digi)taalhuizen, bibliotheken en bij Firda.
• In 2025 zijn drie groepen Oekraïners gestart met taallessen en is er een onderzoek uitgevoerd naar het taalaanbod binnen De Fryske Marren.

Zwembad Lemmer
De gemeente en Mondeel Recreatie BV hebben overeenstemming bereikt over het aanpassen van de huidige overeenkomst. Met die aanpassing werd het voor Mondeel Recreatie BV mogelijk om via een aanbesteding een onderaannemer te vinden voor de exploitatie van zwembad Lemmer. Sportbedrijf De Fryske Marren heeft de exploitatie gegund gekregen en treft voorbereidingen voor een volledige openstelling van dit zwembad.

Onderzoek naar benodigde zwemwatercapaciteit voor leszwemmen en doelgroepenzwemmen
In 2025 is onderzoek uitgevoerd naar beschikbaar zwemwater per 1 januari 2026. Dit onderzoek is uitgevoerd door het Mulier Instituut. De all-over conclusie is dat er korte en de lange termijn voldoende zwemwater beschikbaar is voor het volgen van zwemles door onze eigen inwoners is er geen specifiek geschikt zwemwater meer beschikbaar voor therapiezwemmen.

Huurtarieven binnensportaccommodaties
De gemeenteraad heeft besloten tot een herijking van het beleidskader huurtarieven per 1 augustus 2025. Concreet betekent dit dat per 1 augustus de jaarlijkse 10% extra huurverhoging binnensport accommodaties is komen te vervallen evenals het wedstrijdtarief. Voor het huren van binnensport-accommodaties zijn vanaf 1 augustus 2025 het trainingstarief en het commerciële tarief van toepassing.

Accommodatievraagstukken
Er lopen drie accommodatievraagstukken waar facilitering van de huisvesting van sport en bewegen een rol speelt.

• In Balk als onderdeel van de mfc XL variant in Balk. De gemeenteraad heeft besloten de locatie Wikelerdyk Zuid aan te wijzen als voorkeurslocatie en de haalbaarheid van deze locatie nader uit te werken.
• In Sint Nicolaasga waarbij VV Renado, VV Langweer en VVI gezamenlijk een nieuw sportcomplex gaan gebruiken. De gemeenteraad heeft besloten in te stemmen met het voorlopige ontwerp van dit nieuwe sportcomplex en kennis te nemen van het voorlopig ontwerp van de opstallen en bijbehorende stichtingskosten.
• In Lemmer waarbij  VV Lemmer en CVVO gezamenlijk als fusievereniging het bestaande sportcomplex De Rien gaan gebruiken. De gemeenteraad heeft besloten de financiële middelen, die betrekking hebben op een aanpassing van respectievelijk de gemeentelijke sportvelden en de gebouwen in eigendom van de verenigingen, in 2026 beschikbaar te stellen.
• Eind 2025 zijn financiële middelen beschikbaar gesteld voor de aanleg van een tweede kunstgrasveld voor SC Joure.

Sportstimulering en sportontwikkeling
Het vastgestelde sport- en beweegbeleid "Scoren door samenspel" wordt door onszelf en Sportbedrijf De Fryske Marren uitgevoerd. De gemeente is hierbij opdrachtgever. Er is specifiek aandacht voor:

• Spelenderwijs in beweging waarbij basisschoolleerlingen worden uitgenodigd om meer te bewegen;
• het stimuleren van inwoners met een beperking om meer te bewegen;
• het doorontwikkelen van een sportloket waar sportverenigingen en inwoners terecht kunnen met vragen en voor ondersteuning.
• een veilig sport- en beweegklimaat;
• combinatie van sport, bewegen en gezondheid in de gezonde wijkaanpak.

Combinatiefunctionarissen
Per 1 januari 2023 is de Brede Regeling Combinatiefunctionaris herzien. Deze regeling maakt deel uit van de Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023 - 2026 (SPUK Breed) en is ook in 2025 ingezet om sport, bewegen en cultuur te verbinden zodat meer mensen deelnemen. Op basis van deze aangepaste regeling werken we scenario’s uit voor positionering van de sport- en cultuurcombinatiefunctionarissen.

Inclusie
Vanuit het VN Verdrag Handicap is elke gemeente in Nederland verplicht om een Lokale Inclusie Agenda (LIA) op te stellen. Vanuit het Actieplan Inclusie hebben we beging 2025 de LIA opgesteld. De LIA is gemaakt met input van ervaringsdeskundige inwoners en de acties worden ook samen met inwoners opgepakt. Er zijn diverse acties geweest zoals:

• Oprichting werkgroepen De Fryske Marren Toegankelijk (FIT) Joure, Lemmer en Balk
• De week van de Toegankelijkheid (schouw winkelstraat en horeca Joure door gemeente en leerlingen basisschool)
• Antidiscriminatie onderzoek LHBTIQA+
• Testen website gemeente op begrijpelijkheid
• Stappenplan inwonersinitiatieven

Begin 2026 vindt een evaluatie plaats.