Programma 3 Economie

3.1 Economische zaken, Recreatie en toerisme

De vereenvoudiging van het aanvraagformulier voor de evenementenvergunning is doorgevoerd. U heeft in Q2 de startnotitie voor het opstellen van nieuw beleid vastgesteld. Er is inmiddels een projectleider geworven om hiermee aan de slag te gaan. De planning is het nieuwe beleid in Q2 2026 ter besluitvorming aan u voor te leggen.

Werken aan Masterplan Lelylijn
Rijk en regio hebben in 2025 gewerkt aan een masterplan Lelylijn. In het Masterplan zijn door Rijk en regio de financieringsmogelijkheden nader onderzocht, een aantal complexe locaties verder uitgewerkt en is de impact van de Lelylijn over 100 jaar in beeld gebracht. Dit plan moet meer zicht bieden op de langjarige ontwikkeling van het gehele gebied en hoe de lijn kan worden ingebed in de ruimtelijke structuur van Nederland. De resultaten zijn in november 2025 tijdens een bijeenkomst in Thialf gepresenteerd aan de raden en staten. Gemeenten hadden geen besluitvormende rol in dit proces.
Het Masterplan Lelylijn wordt 30 januari 2026 opgeleverd en besproken tijdens het Masterplan Congres Lelylijn in Den Haag. De heer Klaas Knot, voormalig president-directeur van De Nederlandsche Bank en Lelylijn-gezant, is gevraagd om een advies uit te brengen over de financieel-economische mogelijkheden en onmogelijkheden om de Lelylijn te realiseren Klaas Knot presenteert zijn advies over de Lelylijn tijdens het congres op 30 januari 2026.
Er volgt nu een nieuwe fase voor het project Lelylijn. De inhoudelijke onderzoeken zijn afgerond. Het is nu aan een nieuw kabinet om besluiten te nemen over een vervolg.

Betrokken bij proces
Wij waren ambtelijk en bestuurlijk aangesloten op het proces.
Wij hebben als De Fryske Marren input geleverd voor de onderzoeken. Het gaat onder meer om kansen en bedreigingen omtrent natuur en landschap, mogelijke stations bij Joure en Lemmer, het gebied Tsjûkemar, e.d.

Programma recreatie & toerisme De Fryske Marren in uitvoering
In 2024 is het Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme vastgesteld. Hiermee beogen we de vitaliteit van en de balans in de toeristisch-recreatieve sector in de gemeente te vergroten.
Met ondernemers en toeristisch-recreatieve partnerpartijen werken we aan een vitale sector en een sector die in balans is. De belangrijkste doelen daarbij zijn:

• Een jaarrond aantrekkelijke recreatiegemeente
• Nieuwe belevenissen
• Gelukkige inwoners
• Slimme groei

In de begroting zijn vanaf 2025 financiële middelen beschikbaar gesteld voor dit Uitvoeringsprogramma.
De gewenste capaciteit is ook rond gekomen in 2025. De volgende acties zijn uitgevoerd:

• Aan VVV Waterland van Friesland is zowel door LEADER als door de gemeenten De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân subsidie verstrekt voor de uitvoering van het project DNA Verhaallijnen. De verwachting is dat het volledige project eind 2027 afgerond is;
• Er zijn gastvrijheidsproducten en routes ontwikkeld voor Gaasterland in het kader van seizoensverlenging;
• Met een bijdrage vanuit de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren is in November wederom de Open Museummaand georganiseerd;
• Er zijn gastvrijheidsproducten ontwikkeld voor Joure en Lemmer;
• Er is gewerkt aan een intensivering van de samenwerking met SWF en herijking van samenwerkingsverbanden zoals VVV Waterland van Friesland;
• Er is een analyse gedaan naar de mogelijkheden voor Digitale Nachtregistratie. In 2026 nemen we een besluit over de implementatie;
• Er zijn concept-beleidsregels opgesteld voor logiesproducten;
• In juni zijn de Toeristische Overstappunten (TOP’s) in Sloten en Terherne geplaatst. We zijn gestart met de voorbereidingen voor TOP Oudemirdum;
• We zijn gestart met de motie voor de uitvoering van de Welkomstborden;
• Vanuit de Regiodeal wordt ingezet op elektrisch varen.

Deels doen we dit samen met de gemeente Súdwest-Fryslân.

Maatschappelijke initiatieven Tsjûkemar en Nannewiid
Samen met de Provinsje Fryslân, Wetterskip Fryslân en de Club van Aanjagers Tsjûkemar hebben we gewerkt aan het grote maatschappelijke initiatief “gebiedspilot Tsjûkemar”. Het Tsjûkemar moet een ‘bestemmingsgebied’ worden, waar iedereen graag langer wil verblijven. De Club van Aanjagers neemt het voortouw in de regionale ontwikkeling van het Tsjûkemar in samenwerking met de overheden (zoals in de Intentieverklaring van 2019 staat). Met de perspectiefnota is voor 2025 nog procesgeld beschikbaar gesteld. Omdat de Club van Aanjagers Tsjûkemar 10 jaar bestond hebben zij het initiatief dit jaar geëvalueerd. 2026 wordt benut om op basis van de evaluatie de koers te bepalen voor de toekomst.

We focussen bij Tsjûkemar op twee projecten
Dat zijn de Ûlesprong en de Zuidoostoever. Voor de Ûlesprong is, samen met de werkgroep Ûlesprong, uit drie varianten een schetsontwerp gekozen. Er liggen realistische begrotingen voor beide projecten. Onder projectleiding vanuit de gemeente wordt op dit moment toegewerkt naar het definitieve ontwerp voor de Ûlesprong. Het project Zuidoostoever bestaat uit twee onderdelen: het bestaande strand en de kitesurfzone. Onderzoek naar de haalbaarheid van een kitesurflocatie naast het bestaande strand heeft doen uitwijzen dat, vanwege onder andere de diepgang en hoeveelheid slib, de locatie niet binnen het huidig beschikbare budget geschikt gemaakt kon worden om te kitesurfen. Reden om daar nu niet mee verder te gaan. Het bestaande strand krijgt op korte termijn een kwaliteitsimpuls. De wens was om de verhouding strand versus ligweide aan te passen. Mede met het oog op efficiënter beheer en onderhoud. Dit is inmiddels gebeurd. Er wordt gewerkt aan een ontwerp voor de verdere inrichting van het strand. Ook dit project valt nu onder projectleiding van de gemeente. De Provinsje heeft € 850.000- gereserveerd voor de uitvoering van beide projecten. Met de Perspectiefnota 2025 is ook de gemeentelijke bijdrage voor de beide projecten beschikbaar gesteld.

Nannewiid
Het Wetterskip heeft met subsidie het Nannewiid ecologisch kunnen baggeren. Dit ging zo voorspoedig dat er extra gebaggerd kon worden in it Lytse Wiid. Ook zijn er maatregelen getroffen t.b.v. de zwemwaterkwaliteit bij het strandje. Het is van belang om een beheersplan op te stellen voor de ecologie, waterkwaliteit en het op diepte houden van het Nannewiid voor recreatieve doeleinden. Staatsbosbeheer en it Wetterskip hebben  hier het voortouw in genomen. Afhankelijk van de uitkomsten van het beheersplan kijkt de gemeente wat zij kan betekenen in het op diepte houden van het Nannewiid voor de recreatie. De Provinsje heeft € 150.000- beschikbaar gesteld voor het Nannewiid.

Het ligplaatsenbeleid met de bijbehorende nota ligplaatsenbeleid is in november 2024 door u vastgesteld.

Programma Economie is in uitvoering.
De uitvoering van het nieuwe beleid is gestart. De voor de periode 2024-2026 benodigde middelen zijn opgenomen in de Voorjaarsrapportage 2024 en de Perspectiefnota 2025.
De uitvoering loopt achter op schema. Enerzijds omdat wij er voor gekozen hebben om een aantal projecten binnen de Regio Deal op te pakken (start 1 mei 2025). Anderzijds omdat wij nog niet voldoende capaciteit (projectleiding uitvoering) beschikbaar hadden. Sinds 1 november 2025 is de vereiste capaciteit op orde en zijn wij aan de slag gegaan met de uitvoering.

Opgaven worden deels opgepakt binnen Convenant Regio Deal
Binnen de pijler Economie in de Regio Deal Zuidwest Friesland is ruimte om samen met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân een aantal opgaven uit de Economische Programma's van beide gemeenten op te pakken. O.a. de volgende opgaven zijn opgenomen in het vastgestelde programmaplan:

• Versterking regionale MKB ondersteuningsstructuur
• Aanpak netcongestiemanagement op bedrijventerreinen
• Súdwest werkt! opschalen naar Zuidwest (SWF en DFM) werkt!
• Gerichte nieuwe onderwijsprogramma's onderwijs voor (toekomstige) arbeidsmarktvraag
• Maatwerkarrangementen scholing en duurzame inzetbaarheid
• Inzetten op toekomstbestendige circulaire bedrijventerreinen

De uitvoering van deze projecten zal in de periode van 1 mei 2025 -31 december 2029 in afstemming met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân plaatsvinden.

Implementeren Social Handprint
Bij de besluitvorming over het Programma Economie is door uw raad een motie aangenomen om te onderzoeken of de Social Handprint van de organisatie MAEX kan worden gebruikt om de waarde van maatschappelijk initiatief in onze gemeente te bepalen. Wij hebben eind 2025 een overeenkomst gesloten om in 2026 te starten met 10 handprints in De Fryske Marren. De Social Handprint visualiseert en monetariseert* de positieve bijdrage van een organisatie aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG's). De Social Handprint Meting geeft per organisatie als resultaat:

• De totale impactwaarde, uitgedrukt in euro's.
• De verhouding van deze totale impactwaarde ten opzichte van de arbeidsinzet en de opbrengsten.
• Per thema een tabel met de activiteiten waarop maatschappelijke waarde wordt geleverd.

*monetariseren is een proces waarbij waarde van een object of handeling wordt omgezet in geld.

Ontwikkeling centrumvisies drie grote kernen
Onderdeel van het nieuwe Programma Economie is het opstellen van een centrumvisie voor de kernen Balk, Joure en Lemmer.  Voor Joure heeft de BIZ-vereniging WIH Joure een visie ontwikkeld. Wij bezien, samen met de BIZ-vereniging WIH Joure, welke punten uitgewerkt kunnen worden – passend binnen het gemeentelijke beleid en gemaakte afspraken – in concrete maatregelen en voorstellen. Daar waar nodig zullen we concrete voorstellen ter besluitvorming voorleggen. De trajecten voor Lemmer en Balk zijn in 2025 in samenspraak met de BIZ-vereniging Lemmer respectievelijk WHI opgestart en lopen nog. De planning is om die in 2026 op te kunnen leveren.

* BIZ staat voor Bedrijfsinvesteringszone.

Programma Economie zet in op jongeren
In het Programma Economie is o.a. ruim aandacht voor het passender opleiden van jongeren. We willen hiermee een betere aansluiting krijgen op de door werkgevers gevraagde vaardigheden (zie ook projecten in pijler Economie Regio Deal). We denken daardoor jongeren beter voor onze regio te kunnen behouden en zelfs jongeren aan te trekken om in onze regio te komen wonen en werken. Concrete acties zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma 2024-2027 van het Programma Economie. Zoals hiervoor beschreven bij het onderdeel Sociaal-economisch beleid heeft de uitvoering van het Programma Economie vertraging opgelopen. We kunnen daarom nog geen concrete resultaten melden.

Subsidieregeling Circulair Impact maken stimuleren voor ondernemers.....
We willen ondernemers stimuleren om duurzaam te innoveren. Met de subsidieregeling ‘Circulair impact maken voor ondernemers’ gaan we het midden- en kleinbedrijf (MKB) helpen te komen tot slimme samenwerking in een gesloten keten, minder afval en meer hergebruik. De maatregelen die in aanmerking komen sluiten aan bij de circulaire doelstellingen zoals geformuleerd in het Nationaal Programma Circulaire Economie en zijn gericht op vermindering van (primair) grondstoffengebruik, substitutie van grondstoffen, levensduurverlenging van producten en onderdelen en hoogwaardige verwerking van materialen en grondstoffen.

.....In 2025 geen aanvragen ingediend
Een beoogd doel van de subsidieregeling was dat uiterlijk eind 2025 minimaal 10 bedrijven stappen hebben gezet richting meer circulair ondernemen en/of dat het subsidieplafond van € 10.000 bereikt wordt. Dit hebben wij niet gehaald. Er zijn geen aanvragen geweest voor deze subsidie.
Na evaluatie is gebleken dat het bedrag van €1000,- voor deze subsidie voor veel ondernemers niet in verhouding staat tot de inspanning van de aanvraag, en een andere insteek wenselijker is. Ondernemers hebben laten weten dat zij meer behoefte hebben aan een subsidieregeling voor uitvoerende maatregelen, in plaats van subsidie voor adviezen.

......Regeling benutten voor verbreding circulaire economie binnen Regio Deal
We zijn voornemens om in de tweede helft van 2026 vanuit de Regiodeal middelen een subsidieregeling te lanceren die breder inzetbaar is en waaruit meer middelen kunnen worden aangevraagd. Op deze manier kunnen we ook daadwerkelijk impact realiseren. We willen de subsidieregeling gebruiken om de behoefte van het MKB met betrekking tot circulaire economie in kaart te brengen als basis voor een uitgebreidere toekomstige regeling binnen de Regiodeal. Deze regeling moet ondernemers stimuleren bij innovaties die de toekomstbestendigheid van het bedrijfsleven in onze regio versterken, met speciale aandacht voor de sterke sectoren en het kleinere, regionale MKB. De regeling zal zich richten op vier thema’s: innovatie, circulariteit, verduurzaming en arbeidsmarkt.

Een bedrijfsleven dat de slag kan maken naar circulaire en duurzame economie en is aangesloten op de juiste netwerken om dit te bereiken.
Wij gaan voor een toekomstbestendige economie in Zuidwest-Friesland. De economie heeft een groot aandeel en verantwoordelijkheid in de transities naar een fossielvrije wereld. In de verschillende economische plannen van alle partners is dit dan ook prioriteit. Het is een uitdaging om koers te houden, ondanks wijzigingen in dynamiek en politieke wind. We koersen op echt zichtbare resultaten die ook bijdragen aan het imago van een duurzame en circulaire regio.  Vanuit de regiodeal willen we mkb’ers ondersteunen en bieden daarom kosteloos kennistafels, minimasters en adviesgesprekken aan in samenwerking met Ynbusiness. De adviesgesprekken zijn een laagdrempelige manier om de ondernemers in contact te brengen met de juiste netwerken die hen verder kunnen helpen op het gebied van innovatie en duurzaamheid.

Circulaire economie belangrijk thema in Regio Deal
Samen met onze partners en andere relevante partijen werken we binnen de Regio Deal aan:

• Toekomstbestendige bedrijventerreinen (zie ook doelstelling Het toekomstbestendig maken van onze bedrijventerreinen onder 3.2. Bedrijvencontacten).

We gaan aan de slag met het verduurzamen en circulair maken van bedrijventerreinen in beide gemeenten (DFM en SWF). We werken een aanpak uit die ook toepasbaar is voor verschillende type en grootte van bedrijventerreinen. We ontwikkelen een toetsingskader voor uitgifte van kavels op nieuwe bedrijventerreinen in de regio. Er wordt zowel gefocust op bestaande, als op nieuwe terreinen.

• Biobased bouwen

We opereren hierbij op het snijvlak van duurzaamheid, transitie landbouw en toekomst van de bouwsector. Met bouwbedrijven, scholen en andere partners willen we werken aan pilots biobased bouwen. De gesprekken hierover lopen al.

• Pilot elektrische vaarregio

Zuidwest-Friesland als elektrische vaarregio. Vanuit een pilot willen we dit verder op regionaal niveau uitbouwen met verschillende partners. We werken hiervoor in een  projectteam met gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, ondernemers en experts.