Programma 2 Ruimte

2.1 Wonen

Transitie Omgevingswet
De Omgevingswet trad op 1 januari 2024 in werking. De kerninstrumenten zijn: omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s, omgevingsplan en omgevingsvergunning, ondersteund door handhaving, monitoring en evaluatie. Dit vormt tezamen de beleidscyclus. Voor de transitie van de Omgevingswet stellen we een transitieplan op richting 2032. Onze organisatie ontwikkelt zich verder om te werken volgens de beleidscyclus. We zorgen ervoor dat de omgevingsvisie met het strategische beleid voor de lange termijn actueel blijft. We stellen omgevingsprogramma's op voor de uitwerking en uitvoering van het beleid, waarvoor het college bevoegd gezag is geworden. We maken voor de gehele gemeente één omgevingsplan, waarin we juridische regels opnemen voor de hele gemeente. De transitie van de Omgevingswet vraagt, evenals bij andere gemeenten, de komende jaren tot 2032 nog voor een aanzienlijke inzet van personeel en middelen.

Actualisatie Omgevingsvisie
De raad besloot bij de vaststelling van de omgevingsvisie om eens per vier jaar de omgevingsvisie te actualiseren. Vaststelling is voorzien rond 1 januari 2027. We hebben de voorbereidingen gestart en de uitwerking volgt in 2026.

Actualisatie Provinciale Omgevingsvisie (POVI)
De provinciale omgevingsvisie beïnvloedt via instructieregels het gemeentelijk omgevingsplan.
De actualisatie liep een half jaar vertraging op. In het najaar van 2025 verscheen een contourenschets waarop we hebben gereageerd. Begin 2026 start naar verwachting de inspraak op het ontwerp. Er volgt een zienswijze, zo mogelijk met betrokkenheid van de raad.

Omgevingsprogramma's
Omgevingsprogramma’s concretiseren de omgevingsvisie met doelen, randvoorwaarden, maatregelen en monitoring. Ze kunnen thematisch of gebiedsgericht zijn en vereisen participatie. Vaststelling is een bevoegdheid van het college. De omgevingsprogramma's moeten we in een voorgeschreven standaard maken opdat ze gepubliceerd kunnen worden in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). We zijn daar in 2025 mee gestart. Het al vastgestelde Omgevingsprogramma water- en riolering publiceren we binnenkort in het DSO.

Omgevingsplan
Voor het omgevingsplan buitengebied zuidwest stelde de raad een ontwerpnota van uitgangspunten vast. Informatieavonden waren goed bezocht; reacties zijn via een projectwebsite ontvangen. In Q2 2026 volgt besluitvorming over de definitieve nota.
Sinds 1 januari 2024 bevat het tijdelijke deel van het omgevingsplan circa 600 rijksregels (‘bruidsschat’). De raad moet deze schrappen, wijzigen of handhaven. In 2025 is een wijzigingsbesluit voorbereid; behandeling volgt in Q2 2026.

Verordening fysieke leefomgeving (VFL)
Op de ontwerpverordening zijn geen zienswijzen ingediend. We hebben de verordening voor een juridische toets voorgelegd aan Pro Facto.

Omgevingsvergunningen
Er is een aanhoudende hoge werkvoorraad voor wat de vergunningverlening betreft. De complexiteit van de zaken is zichtbaar toegenomen. Nieuwe werkwijzen en processen vergen extra tijd, hier is blijvend aandacht voor en waar nodig en mogelijk brengen we hier verbeteringen in aan. Opvallend is dat het instrument Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa) nog steeds een veel gebruikt instrument is om medewerking te verlenen aan initiatieven die niet in het omgevingsplan passen. Dit lijkt in de nabije toekomst ook niet te veranderen.

Voordat mensen formele aanvragen indienen dienen ze vaak eerst een principeverzoek/conceptaanvaag in. Vanwege de werkdruk hanteren we al geruime tijd een wachttijd voor deze verzoeken/aanvragen. De doorlooptijd voor behandeling ervan is langer dan normaal. We zijn hier niet uniek in. Ook bij buurgemeenten speelt dit. We hebben de wachttijd het afgelopen jaar nog niet kunnen inlopen. Hierdoor kunnen we echter wel de formele aanvragen binnen de wettelijke termijn verlenen.

Daarnaast merken we ook dat de veranderende samenleving meer van ons vergt. Ons werk ligt onder een vergrootglas en dat merken we op verschillende vlakken waaronder sociale media en een toename in zienswijzen, bezwaren en verzoeken op grond van de Wet open overheid (Woo).

In juli 2025 hebben we de 1e herijking van de Regionale Woondeal Zuidwest Friesland afgerond. Er is afgesproken dat de gemeente De Fryske Marren tot en met 2030 een extra opgave van bruto 183 woningen krijgt. De opgave is daarmee in de periode 2026 t/m 2030 bruto 165 woningen per jaar.

We hebben voor het tijdvak 2026 – 2036 alle projecten in kaart gebracht. In de herijking van de regionale woondeal is afgesproken dat de gemeente een zogenaamde juridische planlijst van de woningbouwprojecten opstelt. Gedeputeerde Staten hebben in het najaar met deze planlijst ingestemd. Feitelijk betekent dit dat wij wat de provincie betreft groen licht hebben voor deze projecten.

Op 2 april 2025 stelde de raad het Beleidskader Wonen-Welzijn-Zorg 2025–2040 vast. Kern is dat inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen, met passend aanbod.
Wij stelden op 9 december 2025 het Uitvoeringsprogramma 2025–2030 vast. Dit programma bevat tien thema’s, waaronder huisvesting voor ouderen en alternatieve woon-, pauze- en crisisplekken. Voor meerdere locaties lopen concrete trajecten.

Wet versterking regie volkshuisvesting
Bij inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) moeten gemeenten een Huisvestingsverordening urgent woningzoekenden vaststellen. In Fries verband wordt hieraan gewerkt. De ontwerp-centrumgemeenteregeling is in februari 2025 vrijgegeven voor inspraak.
Amendementen bij de behandeling van de Wvrv in de Tweede Kamer hebben grote impact op de Friese verordening. De planning is daarom aangepast; besluitvorming in de Eerste Kamer wordt afgewacht. Inwerkingtreding wordt niet vóór 1 januari 2027 verwacht, met gefaseerde invoering van doelgroepen. Eerst alle bekende doelgroepen en daarna de toegevoegde groep: dakloze gezinnen met minderjarige kinderen. Deze laatste groep wordt naar verluidt een half jaar later ingevoerd. Dit omdat dan beter bekend is hoe groot deze groep is. In de verordening, die nog moet worden vastgesteld, wordt de gefaseerde invoering al opgenomen. Hiermee wordt voorkomen dat de verordening binnen een jaar moet worden aangepast.

Regulering toeristische verhuur
We zijn in 2025 ook gestart met onderzoek naar regulering van toeristische verhuur. De uitkomsten volgen in 2026.

Voor de huisvesting van internationale werknemers is een startnotitie opgesteld en besproken in een consulterend petear van januari 2025.
In 2025 is aanvullend onderzoek gedaan naar huisvesting, registratie en relevante wet- en regelgeving, met betrokkenheid van diverse stakeholders. We leggen in Q1 2026 een memo met bevindingen aan de raad voor.

In het Volkshuisvestingsprogramma De Fryske Marren 2024-2028 is het zorgen voor meer betaalbare woningen als een belangrijke doelstelling opgenomen. In onze woningbouwprojecten streven we naar een mix van betaalbare huur- en koopwoningen en duurdere woningen. Via een programma-gestuurde aanpak geven we invulling aan deze doelstelling. Hierbij werken we toe naar de kaders die gaan gelden binnen de Wet versterking regie Volkshuisvesting. We monitoren de voortgang via de prestatieafspraken met de corporaties.

In onderstaande tabel is aangegeven hoeveel woningen er in onze gemeente zijn gerealiseerd vanaf 1 januari 2022 tot en met 31 januari 2026. Ook is aangegeven hoeveel woningen we nog moeten realiseren tot en met 31 december 2030. Het aantal gereedmeldingen fluctueert en wordt langjarig gemonitord. De onderstaande tabel geeft ook een overzicht van het aantal verwachte woningen. Er wordt op grote schaal gebouwd in het Hof van Lemmer, Wyldehoarne fase 4, Tramdijk Oost fase 3 en ook in de dorpen zijn een aantal locaties Ouwsterhaule en Tjerkgaast bouwrijp opgeleverd. Daarvan start de bouw binnenkort.  Hierdoor zit er naar verhouding veel in de pijplijn en verwachten we in de komende twee jaar een groter aantal gerealiseerde woningen Woningbouw dashboard DFM.

*) Periode vanaf 2022 

Het Gupta-rapport (2024) concludeert dat de ziekenhuiszorg in Noord-Nederland niet houdbaar is in huidige vorm. MCL en Tjongerschans fuseerden tot MC Frisius; Antonius Sneek bleef zelfstandig.
Gesprekken met betrokken partijen richten zich op borging van toekomstbestendige zorg.

Wij hebben ons ingezet voor een toekomstbestendige landbouw. Dat deden we onder andere door het adviseren en begeleiden van agrariërs die willen overstappen naar een andere vorm van bedrijfsvoering. Daarbij verzorgden wij ook de contacten met waterschap en provincie.

Bestuurlijk organiseerden we het jaarlijks overleg met de landbouworganisaties, in combinatie met een bedrijfsbezoek. Hier bespraken we de ontwikkelingen en hoe die ontwikkelingen de agrariërs in De Fryske Marren raken en wat wij daar als gemeente in kunnen betekenen.

In de Echtenerveenpolder en Gaasterland hebben wij gebiedsinitiatieven ondersteund. Vanuit beide gebieden is inmiddels een aanvraag gedaan bij Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN) voor subsidie voor proceskosten. De aanvraag voor de Echtenerveenpolder loopt nog, maar de aanvraag voor Gaasterland is inmiddels toegekend. We proberen een breed gedragen proces te ondersteunen waarin de bestaande, lopende opgaven worden meegenomen.

Het project “composteren bij de boer” leverde extra bermmaaisel op, met minder kunstmestgebruik en verbetering van bodemleven als resultaat.
De raad besloot op 26 mei 2025 tot een verbod op nieuwe en uitbreiding van bestaande sierteelt. De raad wil ook een spuitvrije zone van 50 meter bij gevoelige functies. Het verbod op nieuwe en uitbreiding van bestaande sierteelt is geëffectueerd met het voorbereidingsbesluit dat de raad nam op 1 oktober 2025 en dat we op 3 oktober 2025 bekend maakten. Een kaart met de bestaande situatie is in voorbereiding.

Via het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG) is gewerkt aan de opgaven in het landelijk gebied, inclusief een toekomstbestendige landbouw. Na het stopzetten van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), is de samenwerking van gemeenten, waterschap en gemeenten aan FPLG nog doorgegaan. De opgaven zijn namelijk niet verdwenen. Met het stopzetten van NPLG en bijbehorend budget (dat was 25 Miljard) is het gesprek op gang gekomen over de wijze van samenwerking. Die samenwerking was intensief. Dat lijkt nu niet meer te passen bij de status van het programma. Toch willen de overheden samenwerking aan de opgaven van het landelijk gebied overeind houden, maar dan in een lichtere vorm.  Gedacht wordt aan een bestuurlijk afstemmingoverleg tussen alle friese overheden enkele malen per jaar over de opgaven van het landelijk gebied en de wijze waarop we daaraan kunnen werken (o.a. via gebiedsprocessen). De afstemming tussen gemeenten onderling kan een plek binnen de VFG krijgen. Gemeenten hebben aangegeven daarbij ook een eigen verhaal te willen ontwikkelen. De Fryske Marren is bij uitstek een gemeente met veel grote opgaven in het landelijk gebied. Het oplossen van de opgaven kunnen we niet alleen. Daarom maken we ons hard voor de samenwerking met de andere overheden. De samenwerkingsvorm zal de komende tijd verder worden ingevuld.

Met het Veenweide-programma 2021-2030 ‘Foarút mei de Fryske Feangreiden’ wordt ingezet tot de totstandkoming van een duurzaam ontwikkelingsperspectief voor een aantrekkelijk en leefbaar veenweidegebied.
In 2025 lag de focus op lopende gebiedsprocessen (niet binnen onze gemeente). Landelijk en provinciaal zijn innovaties verder ontwikkeld.
Het Friese funderingsloket bestaat twee jaar. Sinds juni 2025 geldt een subsidieregeling voor funderingsherstel (maximaal 40% tot €40.000, bij woningen van vóór 1973 met aangetoonde schade). Sinds juli 2025 kan ook gebruik worden gemaakt van het landelijke funderingsherstelfonds.
Agrariërs zijn ondersteund bij vergoedingsregelingen voor onder meer kruidenrijk grasland en veenmaatregelen.

Netcongestie en impact op interne organisatie
De vertraging van het Liander-project NuLelie en de buurtgerichte aanpak bood ruimte om de samenwerking en interne impact te herijken; op basis van huidige inzichten en urgentie zijn heldere afspraken gemaakt over rolverdeling en processen. De Samenwerkingsovereenkomst Buurtgerichte aanpak wordt in maart 2026 ondertekend.

Maatregelen vertraging uitbreidingsprogramma NuLelie Liander
De vertraging van het uitbreidingsprogramma NuLelie betekent, dat structurele verzwaring van het middenspanningsnet later plaatsvindt dan voorzien. Liander werkt daarom binnen het ‘Actieplan Stroomnet Fryslân’ aan aanvullende maatregelen om de impact te beperken. In 2025 heeft Liander onder meer drie netuitbreidingen in bedrijf gesteld, negentien gebieden opgepakt binnen de gebiedsaanpak en circa 250 middenspanningsroutes continu gemonitord. Daarnaast zijn 113 flexcontracten met grootverbruikers afgesloten en is de aansluitwachtrij opgeschoond. Voor De Fryske Marren is dit extra relevant vanwege de aangekondigde congestie op ‘Onderstation Lemmer’, waar voor grootverbruikers transportschaarste geldt tot naar verwachting 2033. Afstemming met Liander blijft noodzakelijk bij woningbouw en bedrijventerreinen.

Onderzoek energiesysteem De Ekers
De regioanalyse met Heerenveen bevestigt de hoge urgentie van netcongestie rond onderstation Oudehaske.
In december 2025 startte onderzoek op bedrijventerrein De Ekers (Joure) naar lokale, schaalbare oplossingen. Onderzocht wordt onder meer of ondernemers duurzaam opgewekte energie onderling kunnen uitwisselen. Doel is beperking van congestie-effecten en behoud van een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

380kV Vierverlaten – Ens
Voor de nieuwe 380 kV-verbinding is een regioadvies opgesteld door de provincies Fryslân, Groningen, Overijssel en Flevoland en gedeeld met het ministerie van KGG.
Omdat de Friese gemeenten geen overeenstemming bereikten over een gezamenlijke zienswijze, nam de provincie de regie over. Het definitieve advies is niet meer met de gemeenten afgestemd, maar is voor de gemeente De Fryske Marren in overeenstemming met de zienswijze van de Raad uit 2019.
Het Rijk zal naar verwachting aan het einde van het eerste kwartaal van 2026 de ontwerp-voorkeursbeslissing voor het tracé van de nieuwe 380 kV-verbinding vaststellen. De ontwerpbeslissing wordt dan, samen met de integrale effectenanalyse, gedurende zes weken ter inzage gelegd. Een zienswijze van De Fryske Marren hierop, wordt in deze periode ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.  

Via energieloket Tûk Wenjen zijn 40 subsidies Advies Eigen Woning en 30 vouchers voor aanvullende adviesdiensten verstrekt. Daarnaast vonden zes informatieavonden en één inloopmiddag plaats over energiebesparing en verduurzaming.
De subsidie Lokale Aanpak Isolatie (vanaf 1 oktober 2025) kende ruim 300 aanvragen in het laatste kwartaal. Dat is een goed begin. We werken aan het versterken van ondersteuning bij subsidieaanvragen.

In 2025 is er veel tijd en energie gestoken in de zogenaamde ‘Gouden Projecten’; de warmtenetprojecten voor Terherne, Joure en Balk. Voor Terherne is er het afgelopen jaar richting een definitief ‘go-no go’ moment gewerkt. In Joure is het bestaande onderzoek geëvalueerd, waarbij is geconcludeerd dat er in het dorp een enorme potentie ligt voor een collectieve warmtevoorziening. Het warmtenetproject in Balk is de koploper, daar is in 2025 gewerkt aan een eerste voorlopig ontwerp.

Gemeentebreed is de huidige stand van zaken dat ongeveer 3% van de totale woningvoorraad inmiddels aardgasvrij is.

De raad koos eind 2024 voor een 'rechtmatige en samenwerkende overheid' op het gebied van de ontwikkeling van warmtenetten. Deze samenwerking wordt ingevuld voor de projecten in Terherne, Joure en Balk.
Nieuwe wetgeving (Wet collectieve warmte en Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie) versterkt deze keuze van de raad en zet in op een publieke regierol.
In 2025 startte de voorbereiding van het verplichte gemeentelijke warmteprogramma. Dit is een programma om ervoor te zorgen op welke wijze wijken van het gas af gaan.

Binnen ‘Missy Wetterwaarmte’ wordt met provincie, Wetterskip en gemeenten gewerkt aan kennisontwikkeling rond aquathermie. Organisatie en kennisdeling zijn versterkt.
Binnen Interregprogramma WaterWarmth toetst het Deense adviesbureau NIRAS de haalbaarheid van aquathermie in Terherne op basis van een voorlopig ontwerp. Dit vormt een belangrijke stap richting besluitvorming over een eventueel vervolg.

Realiseren van bijenburchten
Voor het vergroten van de biodiversiteit binnen onze gemeente hebben we gewerkt aan de verdere uitvoering van het PreSoorten Management Plan (SMP), is het SMP aanbesteed en zijn de voorstellen uit het raadsvoorstel Stêdsfûgels uitgevoerd en vastgelegd in gemeentelijk beleid. Maatregelen voor gebouw bewonende soorten (zoals huismus en vleermuis) zijn vastgelegd. Bermen en oevers worden duurzaam beheerd.

In het voorjaar van 2025 heeft de gemeente De Fryske Marren subsidie aangevraagd via het Deltaplan Biodiversiteitsherstel voor het ontwikkelen van een samenhangend bijenlandschap binnen onze gemeente. Als één van de zes geselecteerde gemeenten hebben wij subsidie ontvangen voor ons project “Bêd en brochje foar de by”.  Met dit project zijn er concrete stappen gezet om het leefgebied van wilde bijen te verbeteren en de biodiversiteit in De Fryske Marren te vergroten.
Door het realiseren van bijenburchten in Goingarijp en Joure, in combinatie met aangepast beheer, het stimuleren van bij vriendelijke tuinen en het versterken van bestaande natuurstructuren, geven wij invulling aan onze ambitie om de natuurwaarden in de gemeente duurzaam te versterken. Deze inspanningen dragen niet alleen bij aan ecologische doelen, maar ook aan een gezonde, groene en toekomstbestendige leefomgeving voor onze inwoners.

Realiseren van natuurlijke oevers in Lemmer Noord
In Lemmer-Noord zijn natuurlijke oevers aangelegd, wat de ecologische kwaliteit versterkt.

Over heel 2025 is gewerkt aan WBKS bij ruimtelijke ontwikkelingen. Oude rioleringen zijn vervangen door gescheiden hemelwaterriolering waarbij schoon regenwater (van daken en andere verharding) van vuilwater (toilet, keuken, badkamer en witgoed) wordt gescheiden via twee aparte buizen. Het vuile water gaat naar de zuivering, terwijl het schone water direct naar oppervlaktewater wordt geleid of in de bodem infiltreert. Dit voorkomt overbelasting van de rioolwaterzuivering bij hevige regen en vermindert wateroverlast. Daarnaast is ruim €28.000 verstrekt voor groenblauwe maatregelen. Het betreft aanvragen voor regentonnen, groene (sedum)daken, het afkoppelen van particuliere dak- en erfverhardingen van het gemeentelijk riool en de aanleg van regenwatergebruiksinstallaties waarbij onder andere voor het toilet geen gebruik meer wordt maakt van kostbaar drinkwater. Met deze stimuleringsregeling dragen we bij aan een betere opvang en benutting van regenwater, verminderen we onnodig drinkwatergebruik en versterken we de klimaatbestendigheid van onze leefomgeving.

Ook heeft in 2025 de eerste school (in Scharsterbrug) succesvol subsidie aangevraagd voor het vergroenen van het schoolplein. Met de subsidie wordt hemelwater afgekoppeld van het riool, worden bijna de helft van de op het schoolplein aanwezige tegels verwijderd en worden meerdere groene plantvakken aangelegd met onder andere vlinderstruiken die bijdragen aan de biodiversiteit.

In het derde kwartaal van 2025 is een pilot gestart in het kader van Fryslan Bouwt Circulair voor de gebiedsontwikkeling van Wyldehoarne 4, fase 2. In deze pilot staan water, bodem en klimaatadaptatie centraal. Binnen de gehele ambtelijke organisatie is breed opgehaald waar we in de toekomst rekening mee moeten houden bij gebiedsontwikkeling en hoe dit praktisch toepasbaar is. De opgehaalde informatie gebruiken we als input voor toekomstig beleid en bij toekomstige aanbestedingsdocumenten.

Een interne roadshow stimuleerde de toepassing van circulaire principes. We nemen circulariteit vroegtijdig mee in aanbestedingen, met vaker toepassing van Total Cost of Ownership. Door niet alleen naar de aanschafprijs, maar naar de totale kosten over de levensduur te kijken, worden circulaire en duurzame toepassingen financieel haalbaar en aantrekkelijk.
Deelname aan samenwerkingsverbanden zoals Innovatiepartnerschap Biobased Oevers en Bruggen en de Rijk–Regio Samenwerking Circulaire Inkoop versterkt de aanpak.

Het CO2-Prestatieladdercertificaat niveau 4 is opnieuw behaald. Emissiereductie blijft structureel aandachtspunt.
Daarnaast heeft de gemeente het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen ondertekend. Er is gestart met een pilot woningbouw- en gebiedsontwikkelingsproject, waarbij gestuurd wordt op CO2-emmissiereductie door het stellen van duurzaamheidsambities. Vooraf is berekend wat de CO2-emmissie zou zijn bij een conventionele aanpak en aan het einde van het project berekenen we hoeveel CO2-emmissie daadwerkelijk is bespaard.

De energietransitie vraagt betaalbaarheid en inclusiviteit. Via FIX-teams zijn 204 huishoudens geholpen met energiebesparing. 71 huishoudens vervingen witgoed via de witgoedregeling. We bekijken momenteel hoe we de regelingen nog beter onder de aandacht van onze inwoners kunnen brengen.

Daarnaast is de gemeente aangesloten bij GroenDoen. Via dit platform bieden we natuur- en milieu-educatieve activiteiten aan op scholen binnen onze gemeente. Samen met GroenDoen is gekeken welke doelen wij hebben en hoe zij hierover educatie kunnen geven aan de basisschoolkinderen. Onze doelen zijn verwerkt in de leerlijnen.

Andere voorbeelden van de circa 35 duurzame initiatieven in onze gemeente zijn de Tegelgoot, waarmee het eenvoudiger wordt om elektrische auto’s op te laden zonder eigen oprit en de Tegeltaxi, ter promotie van het landelijke programma NK Tegelwippen, wat het vervangen van bestrating door groen promoot.

Ook in 2025 hebben wij verdere uitvoering gegeven aan de in 2022 door de gemeenteraad vastgestelde routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed DFM. Zo is eind 2025 de projectleider verduurzaming vastgoed geworven en hebben wij op nog eens drie gebouwen een subsidie toegekend gekregen vanuit de Subsidieregeling Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DuMaVa). Deze subsidie gebruiken wij om hogere uitvoeringskosten te dekken en waar mogelijk de verduurzamingsoperatie te versnellen. Wij zijn voor diverse gebouwen in de werkvoorbereidingsfase. Wij hebben een omgevingsvergunning verkregen voor de verduurzaming van het Rijksmonumentale gemeentelijke servicepunt aan de Vissersburen 88 in Lemmer.  

In juni 2025 stelde de raad de Startnotitie Erfgoednota vast. In 2025 zijn de voorbereidingen van de uitvoering opgestart.

De ontwerpbeleidsregel Kerkenvisie is in 2025 vastgesteld. De visie biedt inzicht in toekomstperspectief en kaders voor functiewijziging, gebruik en eigendom.

Mobiliteitsprogramma
De opdracht voor het nieuwe mobiliteitsprogramma is gegund aan BonoTraffics. Een brede enquête (430 respondenten) en focusgroepen leverden input voor de verkenningsrapportage als opmaat naar het mobiliteitsprogramma. We verwachten dat het college het programma voor de zomer vaststelt.

Uitvoeringsprogramma risicoanalyse
Vanuit de 2e tranche is er een kruispuntplateau gerealiseerd op het kruispunt Krompad-Echterdyk nabij Echtenerbrug. Daarnaast zijn de voorbereidende werkzaamheden voor de volgende risicolocaties opgepakt om in 2026 te kunnen uitvoeren: Joure – Stationsstraat, Joure - Koarte Ekers, Nijemirdum – Hege Bouwen, Sint Nicolaasga – Gaastweg, Tsjerkgaast – Gaestdyk.

In navolging op de 2e tranche, is een nieuwe investeringsimpuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) geopend, de 3e tranche is in 2025 beschikbaar gekomen. Hierin was ruim 1 miljoen subsidie beschikbaar voor onze gemeente. Dit bedrag is ook beschikbaar gesteld. Voorwaarde bij deze regeling is dat gemeenten zelf ook 50% inleggen.

Verkeersmaatregelen op de Fjildwei Terkaple en Akmarijp
De verkeersmaatregelen op de Fjildwei in Terkaple en Akmarijp zijn afgerond. De maximale toegestane snelheid binnen de bebouwde kom in Terkaple en Akmarijp is van 50 km/per uur naar 30 km/per uur gebracht.

Verkeerseducatie
Van jong tot oud zijn er verkeer educatieve activiteiten en campagnes uitgevoerd. Zo heeft het praktisch verkeersexamen voor het basisonderwijs plaatsgevonden. Op het voortgezet onderwijs zijn meerdere theatervoorstellingen uitgevoerd. Er is een alcohol & drugs controle uitgevoerd bij het Brêgepop festival. Er zijn vier scootmobielcursussen uitgevoerd en de rijvaardigheidstraining heeft dit jaar in Balk plaatsgevonden. De verkeerseducatieprojecten blijven in trek, in samenwerking met de provincie Fryslân is het manifest verkeersveiligheid 2026-2040 ondertekend. Dit houdt in dat we ons de komende 15 jaar blijven inzetten via educatieve activiteiten om verkeersveilig gedrag van verkeersdeelnemers te bevorderen.

Prinses Margriettunnel
De herstelwerkzaamheden zijn in augustus 2025 afgerond; de tunnel is 1 september heropend.

Brug Spannenburg
Begin 2025 zijn de onderhandelingen tussen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en de regionale omgevingspartners beëindigd. Doel van deze gesprekken was te onderzoeken onder welke financiële voorwaarden de aanleg van een aquaduct mogelijk zou zijn. Partijen hebben hierover geen overeenstemming kunnen bereiken. Aansluitend is direct een besluit aangevraagd bij de minister van IenW voor het voorkeursalternatief: een beweegbare brug met een doorvaarthoogte van 7,40 meter, zowel voor Spannenburg als Uitwellingerga.

Drie Friese bruggen
Voor de locaties Spannenburg, Uitwellingerga en Oude Schouw wordt uitgegaan van een beweegbare brug met een doorvaarthoogte van 7,40 meter. Twee typen bruggen worden onderzocht: een draaibrug en een basculebrug.
Rijkswaterstaat is inmiddels met de planuitwerkingsfase gestart om te komen tot drie uniforme bruggen. Rijkswaterstaat krijgt hierbij ondersteuning van Witteveen+Bos en Antea. Samen vormen deze partijen ‘Brugkracht’. Tijdens deze planfase is het doel om vanuit het vastgestelde voorkeursalternatief (een beweegbare brug van 7,40 meter) te komen tot een onderbouwde voorkeursvariant.

Doorfietsroute Joure-Heerenveen
De uitvoering van de doorfietsroute Joure-Heerenveen heeft vertraging opgelopen. Er waren extra onderzoeken nodig om de huidige slakkenfundering te onderzoeken. Daarnaast is met Liander een onderzoek uitgevoerd om een gasleiding om te leggen. Verlegging is nodig om deze gasleiding bereikbaar te houden voor onderhoud. De onderzoeken zijn afgerond, de gemeenteraad heeft aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor veiligheidsmaatregelen in de dorpen, de aanbesteding is gegund dus de realisatie kan van start gaan. We onderzoeken nog of er een bijdrage verkregen kan worden uit Europese fondsen. De provincie neemt hierin het voortouw.

Doorfietsroute Joure-Sneek
De definitiefase is afgerond. De benodigde eigen middelen zijn beschikbaar gesteld door de raad. De subsidieaanvraag vanuit de 3e tranche Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) is eind vorig jaar ingediend en inmiddels gehonoreerd door het Rijk.

Openbaar vervoer Fryslân
Qbuzz zit in het tweede jaar van de concessie, deze is een stuk beter verlopen dan het eerste overgangsjaar. Vanuit de provincie Fryslân is een subsidieregeling geopend ‘Fryslan ûnderweis’. Hierin kunnen wijken en dorpen mobiliteitsinitiatieven aandragen voor een betere bereikbaarheid in de regio. Deze subsidieregeling heeft de gemeente via de sociale mediakanalen verspreid en via de mail zijn alle dorpen op de hoogte gesteld van deze regeling. Tot nu toe zijn er geen initiatieven bij ons bekend.

We hadden in 2025 vier locaties in gebruik voor opvang van Oekraïense ontheemden. We hebben een opvangcapaciteit van 327 plekken en deze worden per 1 april uitgebreid met 30 plekken. Hiermee voldoen wij aan de Friese taakstelling. De Rijksoverheid is bezig met het formuleren van nieuw beleid voor de opvang. Naar verwachting is hier tegen het einde van het jaar meer over bekend. Het beleid is erop gericht om de Oekraïense in een duurzame vorm van huisvesting onder te brengen.  Daarvoor zijn gemeenten dan verantwoordelijk.