Programma 5 Sociaal domein

5.3 Inkomstenregelingen en participatie

Armoede regelingen
Om de armoedeval te verminderen heeft de gemeente in 2025 twee gerichte regelingen ingezet.

• Behouden van de collectieve zorgverzekering (AV Frieso).
  Inwoners met een minimuminkomen die vanuit een uitkeringssituatie (parttime) werk aanvaarden, behouden nog een jaar hun collectieve ziektekostenverzekering AV Frieso. Deze regeling geldt tot een inkomen van maximaal 130% van de bijstandsnorm en voorkomt dat inwoners direct financiële achteruitgang ervaren bij het aannemen van werk.
• Maatwerkfonds voor werkenden met financiële problemen
  Daarnaast is een Maatwerkfonds beschikbaar voor inwoners die werken maar moeite hebben om financieel rond te komen. Uit cijfers blijkt dat vooral zzp'ers en mensen met laaggeschoold werk behoren tot de circa 3% van de werkenden die financieel kwetsbaar zijn. Ondanks publiciteit via Tusken de Marren, een werkgeversbenadering en een brede campagne over inkomensondersteunende maatregelen in De Fryske Marren, blijft het aantal aanvragen voor het Maatwerkfonds echter beperkt en lager dan verwacht op basis van de doelgroepomvang.

Kindvoorzieningen
We verstrekken kindvoorzieningen via Sam&, het samenwerkingsverband van de Stichting Leergeld Zuidwest Friesland, het Jeugdfonds sport en cultuur, Stichting Jarige Job en het Jeugdeducatiefonds. In mei 2026 verwachten wij de definitieve jaarrapportages 2025 met aantallen over het bereik van kinderen die in armoede opgroeien. De prestatieafspraak om gezamenlijk tenminste 600 kinderen in De Fryske Marren te bereiken, is behaald.

Hulp & ondersteuning
We bieden financiële hulp en ondersteuning aan inwoners voor wie dit noodzakelijk is. Dit doen wij door de inzet van preventiemedewerkers en bieden van coaching en advies aan inwoners met (beginnende) schulden.

Problematische schulden worden met een schuldregeling opgelost
Problematische schulden worden opgelost via een schuldregeling. Voor het vaststellen of sprake is van problematische schulden, wordt aangesloten bij de wettelijke definities zoals opgenomen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp).
In 2025 zagen we een duidelijke stijging in het aantal schuldregelingen ten opzichte van 2024. Het aantal 100%-regelingen nam toe van 20 naar 27. Het aantal schuldregelingen via Krediet Bank Nederland (KBNL) steeg van 20 naar 25 en bij Zuidweg & Partners nam het aantal (ex-)ondernemers in een schuldregeling toe van 6 naar 10. Daarnaast ontvingen 42 inwoners een advies- en informatiegesprek en werden 55 inwoners aangemeld voor budgetbeheer

Vroegsignalering 2025
In 2025 hebben we opnieuw ingezet op het vroegtijdig ondersteunen van inwoners met beginnende schulden. Het aantal meldingen in het kader van de wettelijke vroegsignalering daalde van 1.853 in 2024 naar 1.506 meldingen in 2025. Tegelijkertijd is het aantal inwoners dat daadwerkelijk is bereikt, gestegen naar 413, mede dankzij een vernieuwde werkwijze. Voor deze aanpak ontvingen de vroegsignaleerders van De Fryske Marren zelfs de eerste prijs in de landelijke NVVK-expeditie vroegsignalering.
Bij circa 10% van de bereikte inwoners bleek een Quick Fix  (een oplossing binnen twee afspraken)  voldoende, of was gerichte doorverwijzing nodig. We werken daarnaast intensief samen met de woningcorporaties om huurachterstanden vroegtijdig te signaleren en woninguitzettingen te voorkomen.

Inkomensregelingen

• In 2025 zijn de inkomensgrenzen voor de gemeentelijke regelingen verruimd: de grens voor minimaregelingen is verhoogd naar 120% van de bijstandsnorm en voor bijzondere bijstand naar 130%.
• Via het Volwassenenfonds kunnen inwoners met een laag inkomen jaarlijks een bijdrage in natura ontvangen van maximaal €300 voor sport of €450 voor cultuur. Het gebruik van dit fonds nam sterk toe: in 2025 zijn 269 toekenningen verstrekt, een stijging van 62% ten opzichte van 166 in 2024. Opvallend is dat 56% van de aanvragers 50 jaar of ouder is.
• Om inwoners beter te bereiken, is structureel ingezet op publiciteit rond inkomensregelingen zoals een maandelijks artikel in Groot De Fryske Marren en daarnaast is de campagne Raad op Maat uitgevoerd. Ook is gebruikgemaakt van de VoorzieningenWijzer, die in 2025 door 658 inwoners werd bezocht. Het gemiddelde financiële voordeel van het benutten van beschikbare inkomensregelingen bedroeg €698 per huishouden.
• Naast de algemene regelingen blijven er aanvullende voorzieningen beschikbaar voor minima, zoals maatregelen gericht op het tegengaan van energiearmoede en vervoersongelijkheid. Binnen de VoorzieningenWijzer werd in 2025 het meest gebruikgemaakt van de energiecoach, de witgoedregeling en de Samenvooruit-pas van Qbuzz.
• Een belangrijke verbetering in 2025 is dat inwoners naast een vergelijking van ruim 300 zorgverzekeringspakketten voor het eerst direct via de VoorzieningenWijzer een aanvraag konden indienen voor de gemeentelijke zorgverzekering AV Frieso.

Hiermee hebben we uitvoering gegeven aan de maatregelen uit van het Aanvalsplan Armoede. In een separaat evaluatieverslag informeren wij u in 2026 over de belangrijke resultaten en ontwikkelingen.

We ondersteunen gedupeerden van de toeslagenaffaire
In het kader van het emotioneel herstel biedt de gemeente vanaf 2020 brede ondersteuning aan getroffen ouders, hun kinderen, ex-partners en nabestaanden. Deze ondersteuning richt zich op vijf leefgebieden: financiën, wonen, zorg, gezin en werk. Tot op heden is binnen de gemeente het aantal hulpvragen minimaal en geeft de meerderheid van de doelgroep aan niet direct ondersteuning nodig te hebben.
Zij waren veelal goed geholpen met de financiële compensatie vanuit de Belastingdienst/ Toeslagen.

Participatiewet (inclusief IOAZ, IOAW en BBZ en loonkostensubsidies)
Het bestand reguliere bijstand en IOAW (Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers) stijgt in 2025 grotendeels door de instroom van statushouders en jongeren met complexe problematiek. Begin januari 2025 bedroeg het aantal uitkeringsgerechtigden 680, eind maart 694 uitkeringen, half augustus 690 uitkeringen en eind december 712. De regeling voor de loonkostensubsidie wordt goed gebruikt. In 2025 zijn 157 inwoners met een loonkostensubsidie aan de slag. Bijstandsgerechtigden met een beperking vinden hierdoor makkelijker een werkplek bij een werkgever. Een deel van hun loonsom wordt gecompenseerd via de loonkostensubsidie, afhankelijk van hun arbeidscapaciteit. Naast het werken met loonkostensubsidie, is het ook mogelijk aan het werk te gaan bij NV Empatec op een beschutte werkplek. De taakstelling beschut werk vanuit het Ministerie voor 2025 bedraagt 14. Daarnaast hebben we 10 extra plekken beschikbaar binnen onze gemeente. Eind 2025 hebben we het maximale aantal van 24 beschutte werkplekken bereikt. De gemeenteraad is hierover in september geïnformeerd met een raadsmemo.

Bijstandsbesluit zelfstandigen (Bbz)
Het Bijstandsbesluit zelfstandigen (Bbz) wordt uitgevoerd door het Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF). Naast het uitvoeren van de wettelijke taak (het uitvoeren van de Bbz en IOAZ) ontwikkelt BZF een preventief aanbod passend bij de doelgroep. Het aantal aanvragen Bbz van gevestigde ondernemers is nagenoeg gelijk aan de aanvragen van starters. Een starter is iemand die een bedrijf wil beginnen vanuit de bijstand of net is begonnen en daarvoor financiële steun nodig heeft omdat het inkomen uit de onderneming nog niet voldoende is om in het levensonderhoud te voorzien. Ook zijn er weer een aantal aanvragen bedrijfskredieten gedaan. In 2024 ging het om 19 toegekende aanvragen en in 2025 om 12. Daarnaast maakt onze gemeente gebruik van de dienstverlening van BZF voor Parttime Ondernemerschap. In 2025 betrof dit 8 deelnemers.

Begeleiding van inwoners naar duurzaam, betaald werk van inwoners (Werkleerbedrijf)
Bij het Werkleerbedrijf zijn in geheel 2025 165 inwoners gestart met een traject richting werk/activering naar werk. We zien dat voor bemiddeling van deze doelgroep naar werk meer tijd nodig is om een plaatsing te kunnen realiseren, in 2025 zijn 115 inwoners geplaatst. Er is een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, vanwege complexere problematiek. Daarnaast zorgen we voor een duurzame plaatsing door 94 inwoners langere nazorg aan te bieden. Een deel van de inwoners die met loonkostensubsidie aan het werk is bij reguliere werkgevers heeft extra ondersteuning nodig. Het Werkleerbedrijf verzorgt dit door het aanbieden van jobcoaching aan 58 inwoners.

Inburgering
De begeleiding van statushouders wordt onder regie van het SWT uitgevoerd door verschillende ketenpartners waaronder Vluchtelingenwerk en Pastiel. Stavoor verzorgt de Zelfredzaamheidsroute en de B1- route voor onze bewoners in Sneek en Heerenveen, en Firda verzorgt de Onderwijsroute in Leeuwarden. Het jaar 2025 is afgesloten met 25 personen in de zelfredzaamheidsroute, 66 personen in de B1-route en 10 personen in de Onderwijsroute.

Participatiewet in balans
Het vorige kabinet heeft, geleerd hebbend van bijvoorbeeld de Toeslagenaffaire, ingezet op een rechtvaardiger uitvoering van de Participatiewet. Om die reden is besloten de Participatiewet te herzien. De herziene wet is deels in 2026 in werking getreden. In 2025 zijn een deel van de voorbereidingen hiervoor getroffen.

Werkleerbedrijf
Binnen het werkleerbedrijf hebben we werk voor de inwoners met een Wsw-indicatie en beschutte werkplekken. Daarnaast begeleidt het werkleerbedrijf inwoners richting werk bij reguliere werkgevers.

Verbeteren ondersteunende infrastructuur voor inwoners met een kwetsbare arbeidsmarktpositie
Het Rijk ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van een passende ondersteuningsstructuur voor alle doelgroepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt met ingang van 2025. Daarvoor ontvangen gemeenten aanvullende financiële middelen.

De gemeenten voeren dit traject gezamenlijk uit binnen een samenwerkingsverband. De gemeenten Harlingen, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke en De Fryske Marren (deelnemers in de GR Fryslân-West) nemen hierbij het initiatief. Zij doen dit in afstemming met de strategische partners Empatec en de Dienst Sociale Zaken Noardwest Fryslân. Het traject sluit aan op de Businesscase Werkleerbedrijf Empatec, die in 2022 door de gemeenteraad van De Fryske Marren is vastgesteld.

Gemeenschappelijke regeling
De nieuwe gemeenschappelijke regeling Fryslân-West is op 4 november 2024 gepubliceerd en in werking getreden. Deze aangepaste regeling voorziet in meer sturing van de gemeenteraden van de vier gemeenten Harlingen, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke en De Fryske Marren op het werkvoorzieningschap Fryslân-West. Hierbij speelt de regionale radenadviescommissie die is in gesteld een belangrijke rol. De radenadviescommissie bestaat uit acht raadsleden, per gemeente zijn twee raadsleden aangewezen.