Programma 5 Sociaal domein

Leeswijzer 'Wat heeft het gekost'
De cijfers in het bovenstaande overzicht van baten en lasten per productgroep bestaan uit structurele budgetten en eenmalige budgetten. Deze eenmalige budgetten zijn ook te vinden onder onderdeel f. Eenmalige budgetten. Wanneer er onderuitputting op deze budgetten ontstaat, is dat in bovenstaande tabel als voordeel opgenomen. Echter wordt dit, onder de mutaties reserves, verrekend waardoor het resultaat op baten en lasten het resultaat van structurele budgetten in dit programma bevat.

Programma 5 Sociaal Domein sluit af met een nadelig saldo van - € 1.159.000. Dit saldo wordt hieronder toegelicht.

Toelichting 5.1 Samenleving (saldo voordeel €58.000)

• 5.1.1. Inwonersinitiatieven (Voordeel € 57.000)

Het saldo in deze productgroep is opgebouwd uit een gering voordeel van afgerond

• 5.1.2. Basisvoorzieningen (Voordeel € 2.000)

Het saldo in deze productgroep is opgebouwd uit een gering voordeel van afgerond

Welzijn op recept en mantelzorg zijn bekostigd vanuit de SPUK BREED. Het overige saldo in deze productgroep is opgebouwd uit geringe voor- en nadelen.

Toelichting 5.2 Maatwerkvoorzieningen (saldo nadeel € -1.621.000)

• 5.2.1. WMO Maatwerkvoorzieningen (Nadeel € -525.000)

Bij de Najaarsrapportage hebben wij voor WMO Maatwerkvoorziening een nadeel gepresenteerd van € 727.000. Nu bij de definitieve cijfers komen we uit op een aanvullend tekort van € -525.000. Ten tijde van de najaarsrapportage hebben we op basis van extrapoleren geprobeerd het tekort van 2025 te voorspellen. Dit was gebaseerd op basis van werkelijk declaraties achteraf. Er wordt gewerkt aan een verplichtingenadministratie. Dit nadeel wordt hieronder op onderdeel toegelicht.

Voorzieningen Wmo (rolstoel-, woon- en vervoersvoorzieningen)
Het landelijke beleid is dat inwoners langer thuis blijven wonen. Daardoor is er grotere vraag naar woningaanpassingen, scootmobielen en dagbesteding inclusief vervoer. Hier tegenover staat een daling van het rolstoelen. De kostenstijging wordt hiermee veroorzaakt door een autonome groei. De autonome groei in 2025 ten opzichte van 2024 bij woningaanpassingen (13%) en  scootmobielen (8%).

Hulp bij het huishouden
Er is een toename in kosten voor hulp bij het huishouden. Deze toename is toe te schrijven aan het abonnementstarief, de dubbele vergrijzing (toename aantal ouderen en hogere gemiddelde leeftijd) en indexering van de tarieven voor het leveren van de zorg. De stijging van het aantal clienten komt overeen met de belangrijkste voorspelmodellen. Het gaat om een gemiddelde stijging van 3% per jaar. We zien in 2025 ten opzichte van 2024 een stijging van 4%.

Dagbesteding
Het aantal cliënten met een indicatie voor dagbesteding is met 9% gestegen.
De uitgaven zijn met 9% gestegen ten opzichte van 2024, terwijl de tarieven zijn geïndexeerd met 4,24%.

Begeleiding
Het landelijke beleid is dat inwoners langer thuis blijven wonen. Daardoor is er grotere vraag naar ambulante begeleiding. Verder spelen de lange wachttijden in de GGZ ons mogelijk parten.
We zien een stijging van 14% van het aantal cliënten en geïndiceerde maatwerkvoorzieningen in 2025 ten opzichte van 2024. De kostenstijging wordt hiermee veroorzaakt door een autonome groei.

Overige maatwerkarrangementen
De uitgaven zijn divers. Onder andere de Vangnetvoorziening in Balk en de opslag van materialen (woonvoorzieningen) vallen onder deze begrotingspost en zijn binnen begroting gebleven.

Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang
Bij de Najaarsrapportage 2025 hebben we aangegeven dat wij verwachten dat de inkomsten circa € 60.000 lager zou uitvallen dan begroot. Vanuit het SDF hebben we nu bericht ontvangen dat er meer middelen zijn overgebleven en dit resulteert in een voordeel van €100.000. Wel zien we ten opzichte van 2024 dat het aantal cliënten met 8% toeneemt. De toename is deels het gevolg van het strikter toepassen van toelatingscriteria door het Zorgkantoor voor plaatsing van cliënten in de WLZ, waardoor uitstroom uit BW lastiger is. Daarnaast stagneert de uitstroom in enkele gevallen als gevolg van het tekort aan geschikte woonruimte.
 Er is ook dit jaar een meevaller op het onderdeel Maatschappelijke Opvang van ca € 100.000. Dit wordt veroorzaakt door het lager vaststellen van subsidies in 2024.

PGB Hulp bij het huishouden
Het aantal pgb’s voor hulp bij het huishouden is licht afgenomen. Men kiest vaker voor zorg in natura. De uitgaven zijn licht gestegen door hogere tarieven. Het gemiddeld aantal uren per cliënt wijzigt afhankelijk van de zorgbehoefte van de cliënten.

PGB Begeleiding
Het aantal budgetten is dit jaar nagenoeg gelijk gebleven. De uitgaven zijn afgenomen.

• 5.2.2. Jeugd Maatwerkvoorzieningen (Nadeel € -1.095.000)

Bij de najaarsrappportage hebben wij een nadeel van € -1.500.000 gerapporteerd. Nu bij de definitieve cijfers komen wij uit op een aanvullend tekort van € -1.095.000. Middels de nieuwsbrief d.d. 10 oktober 2025 punt 4.4, raadsmemo toezegging 75 (Z.865062) bent u geïnformeerd over de ontwikkeling kosten jeugdzorg.  De mogelijkheden om als gemeente bij te sturen zijn helaas beperkt als gevolg van de kaders van de raamcontracten, de verantwoordelijkheden vanuit de Jeugdwet, de variatie van indicatiestellers en de open-einde financiering. De kosten van de jeugdhulp zijn daarmee een uitkomst van de hulpvraag van onze inwoners en een samenhangend zorgsysteem, hetgeen niet volledig beïnvloedbaar is.
Hieronder een toelichting over dit nadeel.

De toename in de uitgaven in 2025 zijn als volgt te verklaren:

• Het totaal aantal kinderen en gezinnen dat jeugdhulp ontvangt is in 2025 licht gedaald, namelijk -7%. Ondanks deze daling zijn de kosten gestegen. Dit is te verklaren door een verschuiving naar ‘Meervoudige specialistische jeugdhulp en complexe problematiek’. In de raadsmemo toezegging 75 is een stand tot en met augustus 25 getoond. Voor meervoudige specialistische jeugdhulp en complexe problematiek zijn de kosten met resp. 1.5 miljoen en 1.3 miljoen toegenomen. Ten opzichte van 2024 was er een toename van 900.000 en 850.000 euro. Dit is ook het regionale en landelijke beeld.
• Ondanks deze stijging is het aantal jongeren met jeugdhulp in De Fryske Marren lager dan het landelijke en Friese gemiddelde (DFM 9,6, Ned en Frl 11,5%) ;
• De kosten van jeugdhulp zijn met de nieuwe inkoop (per 1 januari 2024) gestegen. Dit is het gevolg van het stellen van hogere kwaliteitseisen aan de te leveren zorg en de verrekening van de kosten van loon- en prijsstijgingen binnen de sector in de te betalen tarieven.

Een algemene ontwikkeling is dat de complexiteit van de problemen van jongeren en gezinnen in de afgelopen jaren toenemen en daarmee de kosten van ondersteuning. Een trend die we vanaf 2022 waarnemen.

Toelichting 5.3 Inkomensregelingen en participatie (saldo voordeel € 58.000)

• 5.3.1. Inkomensregelingen (Nadeel € -117.000) en 5.3.2. Inkomensvoorzieningen zelfstandigen (Nadeel € -288.000)

Gecombineerde toelichting van Inkomensregeling en inkomensvoorzieningen zelfstandigen (beide onderdeel van BUIG-budget).
Het aantal inwoners dat recht heeft op een uitkering stijgt in 2025 met 5%. Eind 2025 is het aanvullend tekort € 366.000.  De stijging van de uitkeringen betreft een toename van het aantal inwoners met complexe problematiek. Ook is het aantal inwoners gestegen dat gebruik maakt van loonkostensubsidie.

Binnen de begroting van Inkomensregelingen en inkomensvoorzieningen vindt ook de verantwoording van de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen aan Gemeenten (BUIG) plaats.

De BUIG is een gebundelde uitkering van het rijk voor de bekostiging van uitkeringen op grond van de Participatiewet, de IOAW, de IOAZ en BBZ. Het Rijk houdt bij het vaststellen van het BUIG budget rekening met veel verschillende parameters. Naast de bijstandsuitkeringen is ook een deel van het budget beschikbaar voor de loonkostensubsidies. Dit wordt toegekend op basis van het gemeentelijk aandeel binnen het landelijk loonkostensubsidiebudget. Dit is gunstig voor onze gemeente, aangezien wij in verhouding meer inwoners met loonkostensubsidie aan het werk hebben. Middels de nieuwsbrief d.d.20 februari 2026 agenda punt 4.2 bent u via een raadsmemo geïnformeerd over de ontwikkeling van het BUIG budget en het onderzoeksrapport "Iroko analyse ontwikkelingen BUIG".  In 2025 hebben we voor het eerst minder inkomsten vanuit het rijk ontvangen ten opzichte van de uitgaven aan uitkeringen. We komen niet in aanmerking voor de vangnet, en de uitgebreide vangnetregeling.

• 5.3.3. Re-integratie (Voordeel € 223.000)

In 2025 hadden we te maken met de aanbesteding van het busvervoer door de provincie. De overgang van Arriva naar Qbuzz had in het eerste kwartaal opstartproblemen. Qbuzz heeft daarom een aantal maanden geen abonnementskosten in rekening gebracht. Dit heeft onder andere geleid tot een financieel voordeel. Tegelijkertijd dient te worden benadrukt dat het budget niet volledig voorspelbaar of strak te sturen is, vanwege externe en minder beïnvloedbare factoren.

• 5.3.4. Inburgering (voordeel € 8.000)

Het saldo in deze productgroep is opgebouwd uit een gering voordeel van afgerond € 8.000.

• 5.3.5. Sociale werkvoorziening (voordeel 98.000)

De begrote kosten in deze productgroep zijn bijna volledig besteed.

• 5.3.6. Bijzondere bijstand (Voordeel € 128.000)

In 2025 is de subsidie Volwassenfonds Friesland vanuit het aanvalsplan Armoede betaald. Hierdoor is dit voordeel bij de bijzondere bijstand ontstaan.

• 5.3.7. Schuldhulpverlening (Voordeel  € 6.000)

Het saldo in deze productgroep is opgebouwd uit een gering voordeel van afgerond € 5.000.

Toelichting 5.4 Conflictzorg (Saldo voordeel € 106.000)
Het saldo in de productgroepen 5.4.1. Veilig thuis en 5.4.2. Jeugdbescherming en jeugdreclassering is opgebouwd uit geringe nadeel en voordeel van €-40.000 en € 146.000.

Toelichting 5.5 Gezondheidszorg (Saldo voordeel € 120.000)
Het grootboek voor de reguliere gelden bevat: De menukaart van de GGD (met inzet GGD, Sociaal Werk De Kear, sociaal wijkteam) ligt hieronder. Dit bedrag was in 2025 ruim meer dan de begroot, maar hiervan hebben wij veel kunnen bekostigen vanuit de SPUK BREED. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in een voordelig resultaat op de desbetreffende budgetten binnen 5.5.

Toelichting 5.6 Sociaal Domein Algemeen (Saldo voordeel € 119.000)
Het saldo in de productgroepen 5.6.1. Adviesraad en 5.6.2. Sociaal Domein Algemeen is opgebouwd uit geringe voordelen van € 11.000 en € 108.000.

Toelichting mutatie reserves
Op dit programma zijn voor € 3.414.000 eenmalige budgetten beschikbaar gesteld. De uitgaven hebben € 1.458.000 bedragen. € 8.000 valt vrij als gevolg van het afsluiten van kredieten. Het restant ad € 1.948.000 wordt overgeheveld naar 2026. Zie ook het onderdeel f Eenmalige budgetten bij dit programma. De overige reservemutaties hebben betrekking op exploitatiebudgetten.